معرفی و خواص گیاه شابیزک

0
243

معرفی کامل گیاه شابیزک:

شابیزک گیاهی است علفی چند ساله به ارتفاع یک تا دو متر که دارای ساقه های زیر زمینی استوانه ای شکل می باشد. ساقه های گیاه سخت، افراشته و کرک دار بوده که گوشه های کند دارد. برگ های گیاه به شکل تخم مرغی نوک تیز، با حاشیه کامل، کرک دار که طول آن به 15 سانتی متر می رسد.

برگ های پایینی متناوب بوده، ولی در نزدیکی گل ها به صورت زوج برگ هایی با یک برگ کوچک و یک برگ بزرگ قرار دارند.

گل های شابیزک به صورت منفرد و آویزان است. کاسه گل در پایین به هم پیوسته بوده، که دارای پنج قسمت می باشد. این قسمت ها به هنگام رسیدن میوه ها همانند یک ستاره باز می شود. جام گل به رنگ بنفش بوده که دارای لوله ای استکانی است. و سطح داخلی آن به رنگ زرد با رگه های قرمز می باشد.

گل ها همچنین دارای پنج پرچم، یک خامه با کلاله دو لوبه و تخمدانی فوقانی است. میوه این گیاه به شکل کروی و به اندازه یک گیلاس است. که در ابتدا سبز رنگ و سپس به رنگ سیاه براق تبدیل می شود.

میوه گیاه مذکور حاوی دانه های متعدد به شکل تخم مرغی و به رنگ سیاه می باشد.

شابیزک دارای بوی مخدر قوی بوده، مزه تلخ و تند داشته و سمی می باشد. از برگ و ریشه این گیاه برای مصارف دارویی استفاده می شود.

عکس شابیزک

روش خشک کردن برگ شابیزک:

برگ شاییزک شامل برگ های خشک شده یا برگ های خشک شده با سر شاخه های گل دار این گیاه است. برگ در طبیعت از اردیبهشت تا تیر ماه جمع آوری شده، در دمای حداکثر ۶۰ خشک می شود.

روش خشک کردن ریشه شابیزک:

ریشه شابیزک متشکل از ریشه و ساقه های زیر زمینی خشک شده این گیاه است. هنگامی که ریشه گیاهان بین دو تا چهار سال می باشد، از اواسط مهر ماه تا اواسط آبان ماه یا کمی قبل از شروع فصل گل دهی از خاک خارج می کنند. و بعد آن را تمیز کرده و در دمای حداکثر C° ۵۰ خشک می کنند.

محل رویش شابیزک:

این گیاه در سراسر غرب، مرکز و جنوب اروپا، بالکان، جنوب شرق آسیا، ایران ( استان های گیلان و مازندران )، شمال آفریقا، دانمارک، سوئد و ایرلند رویش دارد.

خواص شابیزک بر سیستم عصبی بدن

اشتباهات:

برگ شابیزک نباید با برگهای درخت عرعر و سرخاب کولی  اشتباه گرفت.

ترکیبات شابیزک:

ترکیبات برگ شابیزک شامل آلکالوییدهای ترویان که در حین خشک شدن مقدار زیادی از آن به آتروپین و نیز آپو آتروپین، اسکوپولامين و تروپین تبدیل می شود. فلاونوییدها، هیدروکسی کومارین ها شامل اسکوپولین، اسكوپولتین تانن ها.

ترکیبات ریشه شامل آلکالوییدهای ترویان که در حین خشک شدن مقدار زیادی از آن به آتروپین و نیز آپو آتروپین، ۳ آلفا – فنیل استوکسی ترویان، تروپین، کاسکو هیگرین، اسكوپولامين و پسودوتروپین تبدیل می شود.

شابیزک چیست

خواص درمانی شابیزک:

آلکالوییدهای تروپاتی موجود در گیاه مسئول ایجاد اثرات آنتی کولینرژیک، پاراسمپاتولیتیک، ضد اسپاسم و آثار دروموتروپیک و کرونوتروپیک مثبت هستند. فرآورده های حاصل از این گیاه نیز واجد ترکیبات آنتاگونیست رقابتی گیرنده های استیل کولین در نواحی عصبی – عضلانی بوده، به صورت پاراسمپاتولیتیک و آنتی کولینرژیک عمل می نمایند. فعالیت مزبور عمدتا مرتبط با اثر موسکارینی استیل کولین و به مقدار کمتر، مربوط به اثرات نیکوتینی آن روی گره های عصبی و صفحه انتهایی عصبی – عضلانی می باشد.

اثر شابیزک بر سیستم عصبی:

فرآورده های این گیاه روی اعصاب محیطی، دستگاه عصبی نباتی، عضلات صاف و نیز دستگاه عصبی مرکزی مؤثر هستند. این گیاه به دلیل داشتن اثرات پاراسمپاتولیتیک، موجب شل شدن عضلات صاف و تسکین اسپاسم ها، به ویژه اسپاسم های ناحیه معده و روده و مجاری صفراوی می شود.

همچنین می توان از شابیزک، برای درمان لرزش یا سختی عضلانی ناشی از اثرات اعمال شده روی دستگاه عصبی مرکزی استفاده نمود. فرآورده های حاصل از این گیاه دارای اثر دروموتروپیک مثبت و نیز اثر کرونوتروپیک مثبت روی قلب می باشند.

در طب سنتی نیز گیاه مزبور همواره از لحاظ داشتن اثر روان گردان اهمیت ویژه ای داشته است.

از برگ گیاه شابیزک برای درمان ناراحتی های کبد و کیسه صفرا استفاده می شود.

برگ این گیاه برای درمان اسپاسم ها و دردهای قولنج مانند نواحی معده، روده و مجاری صفراوی به کار برده می شود.

از برگ گیاه مذکور برای درمان نقرس و التيام زخم ها به صورت موضعی مورد استفاده قرار می گیرد.

همچنین از برگ این گیاه در تهيه ضمادهای دارویی و جهت درمان اختلالات عصبی نباتی، هایپرکینزی، هایپرهیدروزیس و آسم برونشی استفاده می گردد.

از برگ شابیزک جهت درمان مننژیت و التهابات (همراه با تب) لوزه، اندامهای تنفسی، مجاری ادرای  تناسلی، پوست، مفاصل و دستگاه گوارش استفاده می شود.

از ریشه شابیزک جهت درمان  ناراحتی های کبد و کیسه صفرا استفاده می شود.

همچنین از ریشه این گیاه برای درمان آریتمی، نارسایی قلبی، بیماری های عصبی قلب، دردهای قولنج مانند ناحية معده، روده و مجاری صفراوی استفاده می شود.

لازم به ذکر است که برای درمان درد ناحيه معده، روده، آسم، برونشیت و نیز دردهای ماهیچه ای، بهتر است از برگ این گیاه استفاده شود.

 عوارض جانبی و هشدارها:

تاکنون هیچ گونه عوارض جانبی مضر و خطرناک ناشی از مصرف صحیح گیاه شابیزک مشاهده نشده است. ولی با این وجود عوارض ناشی از مصرف مقادیر زیاد این گیاه شامل خشکی دهان، گشادی مردمک چشم و تاکی آریتمی های قلبی می باشد که در واقع علائم اولیه مسمومیت با آتروپین هستند.

دیگر عوارض جانبی شامل کاهش تطابق دید، افزایش دمای بدن به دلیل کاهش تعریق، ایجاد اشکال در دفع ادرار و يبوست شدید می باشد.

هشدار:

با توجه به موارد مذکور، لازم است که گیاه شابیزک تنها تحت نظارت افراد خبره و متخصص، و به شکل مناسب مورد استفاده قرار گیرد.

این گیاه با فنوتیازین ها تداخل های دارویی نسبتا مخاطره آمیز دارد. مصرف همزمان این گیاه با داروهای مذکور ممکن است سبب تشدید اثرات آنتی کلینرژیک گردد.

مصرف مقادیر زیاد این گیاه موجب تحریک دستگاه عصبی مرکزی می شود (که علائم آن شامل بیقراری، پرحرفی، توهم، هذیان، حرارت بالا و سپس خستگی و خواب می باشند). مقدار کشنده این گیاه به میزان آتروپین موجود در آن بستگی دارد. مصرف ۱۰۰ میلی گرم از ترکیب مزبور که معادل ۵ تا ۵۰ گرم از گیاه است، منجر به خفگی می شود.

روش مصرف برگ شابیزک:

از برگ خرد شده گیاه برای تهیه جوشانده ها استفاده می گردد. عصاره خشک و داروی پودر شده نیز در فرآورده های جالينوسی مورد استفاده جهت مصارف خوراکی، کاربرد دارند. برگ گیاه به دلیل سمی بودن، می بایست با دقت مصرف گردد.

اشکال دارویی: فرآورده های تجاری گیاه مزبور شامل قرص های روکش دار و بدون روکش، انواع قطره، چای، افشره، شربت، آمپول، کپسول، شیاف، ضماد و قطره های چشمی هستند.

مقدار مصرف: مقدار متوسط مصرف برگ پودر شده در هر وعده 0.05 تا 1/0 گرم است .

بیشترین مقدار مصرف برگ پودر شده در هر وعده 2/0 گرم است که معادل 60/0 میلی گرم از آلکالویید تام (برحسب هيوسيامين) می باشد.

حداکثر مصرف روزانه برگ نیز 60/0 گرم است که برابر 8 / 1 میلی گرم از آلکالویید تام (بر حسب هيوسيامين) می باشد.

مقدار متوسط مصرف عصاره این گیاه در هر وعده 01/0 گرم و حداکثر 05/0 گرم است که برابر با 73/0 میلی گرم آلکالویید تام (برحسب هيوسيامين) می باشد.

بیشترین مقدار مصرف روزانه عصاره نیز 15/0 گرم است که برابر ۲ / ۲ میلی گرم آلکالویید تام (برحسب هيوسيامين) می باشد.

 روش نگهداری برگ شابیزک:

برگ گیاه و فرآورده های گوناگون حاصل از آن می بایست در شرایط خاص نگهداری شوند. لازم است برگ پودر شده و پودر نشده گیاه در ظروف سربسته بدون منفذ و دور از نور نگهداری گردند. عصاره ها را نیز می بایست به دور از رطوبت، نور و در دمای حدود C°۳۰ نگهداری نمود. تنتورهای حاصل از برگ این گیاه در ظروف سر بسته و به دور از تابش مستقیم آفتاب و یا دمای بالا، حدود 5/3 سال قابل نگهداری هستند.

روش مصرف ریشه شابیزک:

از ریشه خرد شده برای تهیه دم کرده ها و عصاره های خشک و از ریشه پودر شده نیز برای تهیه سایر فرآورده های جالينوسی مورد مصرف داخلی استفاده می شود.

مقدار متوسط مصرف روزانه ریشه گیاه 3/0 گرم است که برابر 5/1 میلی گرم آلکالویید تام (برحسب هيوسيامين) می باشد.

محدوده مقدار مورد مصرف در هر وعده نیز بین 05/0 تا حداکثر 1/0 گرم است.

محدوده مقدار آلکالوییدهای تام موجود در عصاره حاصل از ریشه 3/1 تا 45/1 درصد می باشد (بر اساس مندرجات دهمین ویرایش فارماکوپه آلمان). محدوده مقدار مصرف عصاره در هر وعده بین 01/0 گرم تا 05/0 گرم است. بیشترین مقدار مصرف روزانه آن نیز 15/0 گرم است که برابر ۲ /۲ میلی گرم آلکالویید تام (برحسب هيوسيامين) می باشد.

محدوده مقدار مصرف تنتور در هر وعده بین 5/0 تا ۲ میلی لیتر است که روزانه ۳ بار تکرار می گردد.

روش نگهداری ریشه شابیزک:

ریشه گیاه حداکثر به مدت ۳ سال و در ظروف کاملا سر بسته دور از نور و حشرات قابل نگرانی است

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید